شهر چشمه ساران افوس

شهر چشمه ساران افوس فراتيكن ( پرتيكان ) ساتراپي ( استان بزرگ ) است كه پارسيان از چراگاهها و آبشخور فراوان آن لشكريان و سپاهيان خود را به سوي دشمنان بر مي انگيزند . (هردودوت مورخ يونان) فراتيكن يا فريدن امروزي يكي از مهمترين ايالات ايران باستان بوده كه از طرف شرق تا ناحيه (گي) (گي آن) يا سپاهان و از سوي غرب تا ساتراپ اكباتان (همدان) و جهت شمالي آن تا سرزمين (رگا) يا (ري) و از سوي ديگر تا آنشان (خوزستان و ايلام) گسترده بوده است . در دوره حضور مسلمانان و خلفاء محل زندگي و ييلاق كوچ نشينان بود و نواحي غربي فريدن بخصوص منطقه افوس براي دامداران و شكارچيان ، محل مناسبي محسوب ميگرديد تا بتوانند از نعمت هاي طبيعي آن به وفور برخوردار شوند سرزميني زيبا و مستعد كه گاهي زير سلطه آل زيار –ديلميان و برخي مواقع تابع سلجوقيان و تركان خوارزمشاهي دست به دست گرديد و از خوان نعمتش مهاجمان در برهه هاي مختلف بهره بردند درسال 621 هق محدوده افوس توسط مغولان لگد كوب و مدتي طبيعت و چراگاههاي آن محل استقرار خيمه هاي مغولي (يورت) بوده است و قبايل منطقه باجگزار و مطيع مغولان شدند اگر چه برخي از آنان كوهها را مامن خود نمودند اما پس از مغولان جوامع كوچك انساني منطقه طي زلزله سال 784 هق از هم فرو پاشيد و پيامد آن با حمله ملخ و قحطي جمعيت و بافت اجتماعي آن به شدت مورد تهديد قرار گرفت و خرده فرهنگ هاي منطقه افوس دچار تزلزل گرديده و به انهدام گرائيد . با طلوع حكومت محلي فضلويان (لر بزرگ) بيشتر زمينهاي منطقه كه كاملا تخريب شده بود و ضررهاي گرانباري مردم را تهديد مي نمود وضعيت اقتصادي و اجتماعي مردم تغيير كرد و تقريبا بهبود يافت . اما با ظهور صفويان آرامش از دست رفته باز آمد وكم كم طهماسب اول سواران و نيروهاي نظامي خاص و ويژه اي را به اين منطقه گسيل داشت تا امنيت منطقه افوس را تامين نموده و از حملات لرها جلوگيري نمايند در زمان شاه عباس اول زمينهاي منطقه افوس جزء املاك شاهي (خالصه) قلمداد و محاسبه شد تا نيرو هاي مهاجر كوچرو نتوانند از طريق اين ناحيه كوهستاني اصفهان پايتخت دولت صفوي را مورد حمله قرار داده و ارتش نو بنياد شاه عباس اول از ثمراتش بهره مند شوند. سال 1034 هجري قمري شاه قدرتمند صفوي (شاه عباس اول) با كوچانيدن گرجيان از گرجستان جنوبي و نواحي قفقاز به منطقه فريدن و افوس و اسكان آنها سعي نمود به اهداف متعدد خود و از جمله آرامش پايتخت دست يابد . اين اقدام ناحيه افوس و مناطق همجوار آنرا درطرحي نو متجلي ساخت روستاهاي كوچك و بزرگي پديدار شد كه بيشتر آنها يا بصورت قلعه اي و برخي به صورت دفاعي بودند گرجيان مجموعه هسته هاي اجتماعي پراكنده ناحيه افوس را با خود همراه ساخته و درمحل فعلي آن روستاي بزرگ به گونه قلعه ا ي و تلفيقي از معماري ايراني و گرجي بر پاي داشتند و براي تقريب بيشتر به دولتمردان صفوي به تدريج مسلمان شدند وكليساهاي ساده خود را به مسجد تبديل كردند . پيشرفتهاي حاصل از اين عملكرد باعث به هم خوردن توازن سياسي اجتماعي منطقه شد و رفتارهاي خصومت آميزي بين نيروهاي قدرتمند گرجي افوس و نيروهاي ترك نژاد و لرها پديد آمد و با سقوط صفويان و حملات افاغنه و به دنبال آن ظهور افشاريه ناهماهنگي و عدم امنيت در اين ناحيه شدت يافت و حكام زند پس از آنها اين ناحيه را به آشوب كشانيدند و تحولات اجتماعي و انساني را كه آنها باعث شدند نميتوان به فراموشي سپرد خاندان زند براي اقتدار هم نژاد خود گرجيان را سركوب نموده و تحولات دامنه داري براي سالهاي بعد باعث شدند . درتحولات سياسي مشروطه و فتح تهران گرجيان به عنوان بخشي از نيروهاي بختياري شركت نمودند و در نوگرايي و تجدد خواهي ايرانيان سهيم گرديدند درآغاز حكومت پهلوي آرامش و امنيت در منطقه افوس و نقاط حاشيه آن استقرار يافت و دردهه هاي بعد اولين ادارات دولتي مانند مدرسه و پستخانه و مراكز سوخت رساني در اين ناحيه بوجود آمد و به هنگام وقوع انقلاب اسلامي پيشرفت و تحولات شگرفي در اين شهر به وقوع پيوست و در زمين هاي برق رساني راهسازي ، مخابرات ، بهداشت و درمان ، كشاورزي ، آموزش وپرورش ، ارتباطات ، مددكاري اجتماعي ،گازرساني ، امنيت وحفاظت ، مردم سامان يافتند و طي جنگ تحميلي دهها شهيد گرانقدر و جانباز سرافراز و آزاده را تقديم انقلاب اسلامي نموده و همواره از آرمانهاي امام خميني (ره) و نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران حفاظت و حراست به عمل آوردند . مسكن و معماري افوس

نوع مصالح ساختماني به كارگرفته شده در مساكن قديمي افوس بيشتر سنگ و گل و چوب و خشت بوده است كه سقف چوبي آنها به صورت شيرواني و به گونه اي ساخته مي شده است كه راس مخروطي پشت بام به سوراخي منتهي ميگرديد كه به آن فضاي پدزجه مي گفتند (احتمالا با كلمه باجه اروپايي هم ريشه باشند) ديوارهاي قطور سنگي فضاي باز دروني خانه ها را از يكديگر جدا نموده و حياطهاي مشجر آنها را خوش نما مي ساخت و دربهاي چوبي كنده كاري تزئين شده اطاقهاي تودرتو را به يكديگر متصل مي ساخت ورودي منازل اتاق بسيار بزرگي براي مهمانان وپذيرائي اختصاص داده مي شد كه به آن (دار بازي) گفته ميشد محوراصلي ساختمان بر روي ستوني محكم از چوب و سنگ استوار بود كه به آن ددابوزي (Deda bouzy) يا مادر ستون اطلاق ميگرديد انبارهاي كوچكي به نام تاپو (احتمالا با كلمه دپو Depu از يك ريشه گرفته شده اند) غلات ، مواد غذايي ، آرد و ديگر مايحتاج گرجيان را در پستوي ساختمانها حفاظت و نگهداري مي نمودند منازل و ساكن گرجيان بصورت چسبيده و متصل به هم به كوچه هاي تودرتو وصل ميگرديدند اكنون اين معماري متحول گرديده و به شكل جديد ظهور يافته است موقعيت جغرافيايي

درميان پيش كوههاي داخل زاگرس مركزي و در غرب استان اصفهان شهر زيبا و كوچك افوس قرار دارد شهري گرجي تبار با نامي كه از منطقه قفقاز جنوبي اخذ شده است . شهر افوس در 38 كيلومتري مركز فرمانداري شهرستان فريدن و از توابع بخش بوئين و مياندشت و هشت كيلومتري جاده لرستان و خوزستان واقع شده است اين شهر از طرف شرق به داران و از طرف غرب به شهرستان اليگودرز، همچنين از سمت شمال به مركز بخش بوئين مياندشت و از سمت جنوب به فريدونشهر منتهي ميشود .